http://efemerideak.wordpress.com Gure inguruko datak eta kontuak Sun, 29 Jan 2012 23:09:11 +0000 eu hourly 1 http://wordpress.com/ http://1.gravatar.com/blavatar/9fffc08e3fb13e9e8d7322aa8a802684?s=96&d=http%3A%2F%2Fs2.wp.com%2Fi%2Fbuttonw-com.png http://efemerideak.wordpress.com http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/30/urtarrilaren-30a/ http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/30/urtarrilaren-30a/#comments Sun, 29 Jan 2012 23:01:07 +0000 koroirastorza http://efemerideak.wordpress.com/?p=130 ]]>

1649. Karlos I.a, Ingalaterra, Eskozia eta Irlandako erregea, dekapitatu zuten. Garai hartako ohitura zen bezala, borreroak hildakoaren burua erakutsi zuen; normalean, jendaurrean betiko leloa errepikatzen zen: “Hementxe duzue traidore baten burua!”; Karlosen burua erakutsi zuten, baina, oraingo honetan ez zuten hitzik esan. Horrelako prezedenterik gabe, Oliver Cromwellek burua berriro gorpuari josteko baimana eman zuen, familiak eroritako erregeari bere errespetuak erakus ziezaizkion (j. 1600).

1661. Londreseko Westminster Abadian, Oliver Cromwell desenterratu zuten (1658ko irailaren 3an hilda zegoen) eta exekuzioaren erritoa egin zioten.

1847. Kaliforniako Yerba Buena hiriari izena aldatu zioten eta, hemendik aurrera, San Frantzisko izango da.

1882. Franklin Delano Roosevelt Ameriketako Estatu Batuetako presidentea jaio zen (h. 1945).

1933. Adolf Hitler Alemaniako kantziler izendatu zuten.

1937. Boris Spaski errusiarra jaio zen, munduko xake txapelduna.

1945. Adolf Hitlerren azken diskurtsoa, agintera iritsi zenetik 11. urtea ospatuz.

1945. Wilhelm Gustloff bidaiari itsasontzia hondoratu zen. Egia esan, Titanic ezagunagoa egiten bazaigu ere, Wilhelm Gustloffen hil zirenak bost aldiz gehiago ziren.

1948. Mahatma Gandhi, bakezale eta Indiako independentziaren burua, muturreko hinduista batek hil zuen (j. 1869).

1968. Filipe Borboikoa, Asturiaseko printzea, jaio zen.

1969. Londreseko Apple Records-eko terrazan, The Beatles taldeak azken kontzertua eskaini zuen. Poliziak bertan behera utzi zuen.

1972. Igande Odoltsua izan zen Ipar Irlandako Derryn herrian, non poliziak agerraldi baketsu baten aurka tirokatu zuen, eta 13 hildako eta 14 zauritu eragin.

1999. Gara egunkariaren lehen alea kaleratu zen.

Filed under: Urtarrila ]]> http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/30/urtarrilaren-30a/feed/ 0 koroirastorza http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/29/urtarrilaren-29a/ http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/29/urtarrilaren-29a/#comments Sat, 28 Jan 2012 23:01:25 +0000 koroirastorza http://efemerideak.wordpress.com/?p=128 ]]>

1462. Joana la Beltraneja,  Henrike IV.a Gaztelakoaren eta Portugaleko Joanaren alaba, jaio zen (h. 1530).

1595. William Shakespearen, Romeo eta Julieta obra estreinatu zuten.

1649. Karlos I.a,  Ingalaterra, Eskozia eta Irlandako erregea, dekapitatu zuten (j. 1600).

1766. Manuel Larramendi euskal idazlea hil zen (j. 1690).

1860. Anton Txekhov idazle errusiarra jaio zen (h. 1904).

1884. Jose Manterola hil zen, Donostian. euskaltzale eta idazlea izan zen, baina musikan ere lan garrantzitsua egin zuen (j. 1849).

1886. Karl Benzek gasolinaz zebilen lehen autoa patentatu zuen.

1948. Mahatma Gandhi bakezale eta Indiako independentziaren burua muturreko hinduista batek hil zuen (j. 1869).

1950. Johannesburgon (Hego Afrika) apartheid-aren aurka lehenengo mugimenduak hasi ziren.

1985. Marc Gasol saskibaloi jokalari kataluniarra jaio zen.

1998. Pegaso misioa abiatu zen Baikonurreko espaziodromotik. Tripulazio artean Leopold Eyharts euskal herritarra zegoen. Misioak 19 egun iraun zuen espazioan.

Filed under: Urtarrila ]]> http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/29/urtarrilaren-29a/feed/ 0 koroirastorza http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/28/urtarrilaren-28a/ http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/28/urtarrilaren-28a/#comments Fri, 27 Jan 2012 23:01:59 +0000 koroirastorza http://efemerideak.wordpress.com/?p=126 ]]>

814. Karlomagno, errege frankoa (768-814), eta enperadorea (800-814), hil zen (j. 742).

1225/1226. Tomas Akinokoa, italiar idazle, filosofo eta teologoa, jaio zen (h. 1274).

1429. Donostian sute batek hiria deuseztu zuen.

1547. Henrike VIII.a Ingalaterrakoa (1509az geroztik) eta Irlandako errege ere bai 1541az gero, hil zen 55 urte zituenean (j. 1491).

1881. Fiodor Dostojevski idazle errusiarra hil zen (j. 1821).

1887. Eiffel Dorrearen eraikuntza hasi zen.

1918. Lev Trotskik Armada Gorria sortu zuen.

1930. Espainian, Miguel Primo de Riverak dimisioa aurkeztu zion Alfontso XIII.ari, 1923ko irailaren 13an hasitako diktadurari bukaera emanez.

1935. Islandia, abortua legeztatu zuen aurreneko herrialdea.

1958. Danimarkan, LEGO sortu zen.

1982. Manuel Robles-Arangiz hil zen, Beskoitzen, 1933az geroztik ELA sindikatuko presidente zena.

1983. Norbert Tauer idazle txekiarra hil zen. Euskaraz ikasi eta idatzi zuen, eta sariak ere irabazi zituen.

1986. Challenger espazio anezkaren istripua izan zen, eta zazpi ontzikoak hil.

Filed under: Urtarrila ]]> http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/28/urtarrilaren-28a/feed/ 0 koroirastorza http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/27/urtarrilaren-27a/ http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/27/urtarrilaren-27a/#comments Thu, 26 Jan 2012 23:01:40 +0000 koroirastorza http://efemerideak.wordpress.com/?p=124 ]]>

Holokaustoaren eguna

1612. Filipe III.a Espainiakoak zezen plazen sorrera izango ziren itxitura erabiltzeko lehen pribilegioa eman zuen.

1756. Wolfgang Amadeus Mozart musikaria jaio zen (h. 1791).

1806. Juan Crisostomo Arriaga konposagile bilbotarra jaio zen (h 1826).

1880. AEBetan, Thomas Alva Edisonek bonbilla patentatu zuen.

1888. National Geographic Society sortu zen Washingtonen, ezagutza geografikoak zabaltzeko.

1901. Giuseppe Verdi musikari Italiarra hil zen (j. 1813).

1945. Armada Gorriak Auschwitz konzentrazio esparrua askatu zuen.

1993. Alcàsserreko 3 nerabeen hilotzak aurkitu zituzten.

2008. Ana Altuna hil zitzaigun.

Filed under: Urtarrila ]]> http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/27/urtarrilaren-27a/feed/ 0 koroirastorza http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/26/urtarrilaren-26a/ http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/26/urtarrilaren-26a/#comments Wed, 25 Jan 2012 23:01:00 +0000 koroirastorza http://efemerideak.wordpress.com/?p=122 ]]>

1565. Legazpi eta Andres Urdanetaren espedizioak Guam irla hartu zuen.

1865. Sabino Arana, euskal abertzaletasunaren “aita”, jaio zen (h. 1903).

1898. Maine korazatua La Habanan sartu zen eta, hondoratu zenean, espainiarrei botako die errua, AEBetako armada gerran sartzeko aitzakia bilakatuz.

1905. Inoiz aurkitu den diamanterik handiena topatu zuten, Hego Afrikako Cullinan herriko meategian. Cullinan diamanteak 3.105,75 kilate zituen gordinean.

1939. Francok Bartzelona hartu zuen.

1948. AEBetako Tribunal Gorenak zuri eta beltzen arteko hezkuntza berdintasuna deklaratu zuen.

1950. Indiak independentzia lortu zuen Erresuma Batutik.

1962. Lucky Luciano mafiosoa hil zen (j. 1897).

1865. Sabin Arana Goiri edo —berak idatzi bezala— Arana ta Goiri’taŕ Sabin jaio zen Abandoko Elizatean, gaurko Bilbon (h. 1903).

1976. Saharan espainiar presentzia bukatu zen, Gómez de Salazar jenerala joan zenean.

1998. Europako 19 herrialdeek, Espainiak horien artean, Parisen Europako Kontseiluaren protokoloa sinatu zuten, gizakiaren klonazioa debekatuz.

2001. India: 7,9º Richter eskalako lurrikara batek, 20.000 pertsona hil zituen.

2006. Euskarazko Wikipedia 5.000 artikulura heldu zen.

2011. Iñaki Garmendia hil zitzaigun (j. 1951).

Filed under: Urtarrila ]]> http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/26/urtarrilaren-26a/feed/ 0 koroirastorza http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/25/urtarrilaren-25a/ http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/25/urtarrilaren-25a/#comments Tue, 24 Jan 2012 23:01:37 +0000 koroirastorza http://efemerideak.wordpress.com/?p=120 ]]>

1516. Fernando Katolikoa hil ondoren, bere alaba Joanak jaso zuen Aragoiko
koroa (j. 1452).

1533. Ingalaterrako Henrike VIII.a Ana Bolenarekin ezkondu zen sekretuan.

1627. Robert Boyle, irlandar fisikokimikoa jaio zen (h. 1691).

1736. Joseph-Louis de Lagrange, frantses matematiko eta astronomoa, jaio zen (h.1813).

1882. Virginia Woolf idazle britaniarra jaio zen Londresen (h. 1941).

1905. Inoiz aurkitu den diamanterik handiena topatu zuten, Hego Afrikako Cullinan herriko meategian. Cullinan diamanteak 3.105,75 kilate zituen gordinean.

1947. Al Capone Chicagoko gangsterrik ospetsuena hil zuten (j. 1899).

1955. Terry Chimes, The Clash taldeko bateria, jaio zen.

1971. Idi Amin bortizki iritsi zen Ugandako presidente izatera.

1981. Jiang Qing, Mao Zedongen alarguna, heriotza-zigorrera kondenatu zuten.

1990. Ava Gardner, aktore estatubatuarra hil zen (j. 1922).

1990.  Antena 3 katearen hasiera.

2002. Clifford Baxter AEBetako Enron konpainiako presidente ohia hilda aurkitu zuten bere autoan.

2005. 215 hildako Indiako tenplu batean egondako jente pilaketa batean.

2008. Euskarazko Wikipediak Argia Saria irabazi zuen, Sareko Argia atalean.

Filed under: Urtarrila ]]> http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/25/urtarrilaren-25a/feed/ 0 koroirastorza http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/24/urtarrilaren-24a/ http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/24/urtarrilaren-24a/#comments Mon, 23 Jan 2012 23:01:19 +0000 koroirastorza http://efemerideak.wordpress.com/?p=118 ]]>

41. Cayo Julio Cesar Augusto Germanico, Kaligula, Erromako hirugarren enperadorea, Guardia Pretoriarreko bere borrero gogokoenak hil zuen 29 urte zituenean. Bere osaba Klaudiok ordezkatuko zuen (j. 12).

76. Hadriano erromatar enperadorea Italica hirian (gaur egungo Sevillan) jaio zen (h. 138).

1643. Filipe IV.a Espainiakoak Olivaresko konde-dukea eta bere balidoa, kargutik kendu zuen.

1921. Parisen egin zuten konferentzian, aliatuek isuna ezarri zioten Alemaniari: 226.000 milioi marko 42 urterokoetan banatuta (1963ra arte).

1924. Errusiako Petrogradek Leningrad izena hartu zuen. Aurrez San Petersburgo ere izan zen.

1935. Richmond (Virginia) hirian, garagardoa latontzi baten barruan saltzen duten lehen aldia (Krueger’s Finest Beer and Krueger’s Cream Ale).

1943. Sharon Tate, estatubatuar abeslaria, jaio zen (h. 1969).

1944. Klaus Nomi, alemaniar abeslaria, jaio zen (h. 1983).

1965. Winston Churchill politikari britainiarra hil zen (j.1854).

1969. Salbuespen egoera ezarri zuten Madrilgo unibertsitatean, 300 ikasle baino gehiago atxilotuz.

1972. Guameko uharteko oihanean Shoichi Yokoi, japoniar sarjentua, aurkitu zuten. II. Mundu Gerraz gero bertan ezkutatuta zegoen, gerra bukatuta zegoen ala ez jakin gabe.

1977. Atochako sarraskia: Madrilgo Atocha kalean (Madrilen), 5 abokatu laboralista hil zituzten eskuin muturreko kideek. Joaquín Navarro komunistaren bila joan ziren, baina hau ez zegoenez, bertan zeudenak garbitzea erabaki zuten: Enrique Valdevira Ibáñez, Luis Javier Benavides Orgaz eta Francisco Javier Sauquillo Pérez del Arco abokatuak, zuzenbidea ikasten ari zen Serafín Holgado de Antonio gaztea eta Ángel Rodríguez Leal administraria hil ziren. Larri zaurituta geratu ziren Miguel Sarabia Gil, Alejandro Ruiz-Huerta Carbonell, Luis Ramos Pardo eta Sauquilloren emaztea zen Dolores González Ruiz, haurdun zegoena eta umea atentatu horren ondorioz galdu zuena.

1984. Lehenengo Apple Macintosh ordenagailua atera zen merkatura.

1989. Salvador Dalí margolari espainiarra hil zen (j. 1904).

1989. Ted Bundy, estatubatuar asasinoa, hil zuten (j. 1946).

2009. 160 Km/h-ko haize-boladak eragin zituen zikloi batek Euskal Herrian kalteak sortu zituen. Espainia eta Frantzia hogei hildakotik gora eragin zituen.

Filed under: Urtarrila ]]> http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/24/urtarrilaren-24a/feed/ 0 koroirastorza http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/23/urtarrilaren-23a/ http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/23/urtarrilaren-23a/#comments Sun, 22 Jan 2012 23:01:37 +0000 koroirastorza http://efemerideak.wordpress.com/?p=116 ]]>

1256. Gaztelako Alfontso X.a Jakitunak Hagurahin (gaur egungo Agurain) izeneko herrixkari udal forua eman eta Salvatierra izena jarri zion.

1516. Fernando II.a Aragoikoa hil zen eta Joana I.a Gaztelakoak Aragoiko Koroa jarauntsi zuen.

1832. Edouard Manet margolari frantziarra (h. 1883).

1878. Alfontso XII.a Maria de las Mercedes Orleanskoarekin ezkondu zen Madrilen.

1893. José Zorrilla poeta eta dramaturgoa, Don Juan Tenorioren autorea, hil zen (j. 1817).

1896. Wilhelm Röntgenek X izpiak aurkitu zituen.

1910. Django Reinhardt, belgiar jazz gitarrista eta konpositorea, jaio zen (h. 1953)

1932. Jesusen Konpainia desegin zen Espainian eta bere ondasunak desjabetu egin ziren.

1944. Edvard Munch margolari norvegiarra hil zen (j. 1863).

1950. Israelgo parlamentuak Jerusalem izendatu zuen Israelgo hiriburu.

1954. Ernest Hemingway idazle estatubatuarra, bi egun jarraietan gertatu ziren bi aire-istripuetatik onik irten zen.

1989. Salvador Dali margolari kataluniarra hil zen (j. 1904).

2008. Eyak hizkuntzaren azkenengo hiztuna hil zen Alaskan, Marie Smith Jones, 93 urterekin, hizkuntza hori desagertuz.

Filed under: Urtarrila ]]> http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/23/urtarrilaren-23a/feed/ 0 koroirastorza http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/22/urtarrilaren-22a/ http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/22/urtarrilaren-22a/#comments Sat, 21 Jan 2012 23:01:13 +0000 koroirastorza http://efemerideak.wordpress.com/?p=114 ]]>

1561. Francis Bacon, ingeles noble eta filosofo enpirista, jaio zen (h. 1626).

1788. George London Lord Byron poeta ingelesa jaio zen (j. 1824).

1901. Viktoria I.a Erresuma Batukoa eta  Irlandako erregina eta Indiako lehen enperatziza, hil zen (j. 1819).

1905. Errusia: 30.000 langilek San Petersburgoko Neguko Jauregia hartu zuten, Georgi Gapon popea buru zelarik.

1921. Espainiako gobernuak lagileen asegurua derrigortu zuen.

1936. Erresuma Batuan Eduardo VIII.a Erresuma Batukoa egin zuten errege.

1946. Malcolm McLaren, britainiar musikari, manager, ekoizle eta New York Dolls edo Sex Pistols taldeen ordezkaria, jaio zen.

1952. Carlos Eduardo Robledo Puch, argentinar asasinoa, jaio zen.

1953. Jim Jarmusch, estatubatuar zinema zuzendaria, jaio zen.

1959. Linda Blair, estatubatuar aktorea, jaio zen.

1970. Boeing 747 hegazkinaren lehenengo hegaldia egin zen.

1970. Abraham Olano txirrindularia jaio zen.

1980. Martuteneko espetxetik hiru etakidek ihes egin zuten.

1980. SESB: Andréi Sájarov, sobietar disidentea eta zientzialaria, erbesteratu zuten Gorkira.

2006. Bolivia: Evo Morales, herrialdeko eta Amerika osoko lehen presidente indigena bihurtu zen.

2008. Heath Ledger aktore australiarra hil zen (j. 1979).

Filed under: Urtarrila ]]> http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/22/urtarrilaren-22a/feed/ 0 koroirastorza http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/21/urtarrilaren-21a/ http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/21/urtarrilaren-21a/#comments Fri, 20 Jan 2012 23:01:52 +0000 koroirastorza http://efemerideak.wordpress.com/?p=112 ]]>

1793. Luis XVI.a exekutatu zuten gilotinaz Parisen. 1774-1792 tartean izan zen errege (j. 1754).

1895. Cristobal Balentziaga jostuna jaio zen Getarian (h. 1972).

1905. Christian Dior, frantziar modistoa, jaio zen (h. 1957).

1921. Alaves futbol taldea sortu zuten Gasteizen.

1922. Espainiar gobernuak Abd el-Krimekin negoziatu zuen preso hartutako espainiarren erreskatea.

1923. Lola Flores jaio zen (h. 1995).

1924. Vladímir Ilich Uliánov, Lenin, iraultzaile errusiarra hil zen  (j. 1870).

1950. George Orwell, idazle britaniarra, hil zen (j. 1903).

1976. Concorde hegazkinak bere lehenengo hegaldia burutu zuen.

1977. Espainiako gobernuaren proposamenari jarraituz, Filipe Borboikoa printzea Asturiaseko Printze izango da.

1988. Bilbao eta Vizcaya banketxeak batu ziren, BBV sortuz.

Filed under: Urtarrila ]]> http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/21/urtarrilaren-21a/feed/ 0 koroirastorza http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/20/urtarrilaren-20a/ http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/20/urtarrilaren-20a/#comments Thu, 19 Jan 2012 23:01:30 +0000 koroirastorza http://efemerideak.wordpress.com/?p=110 ]]>

Donostiako Danborrada

648. Europan, Chindasvinto errege bisigodoak, oinordekotzazko monarkia ezarri zuen Hispanian, tronua bere seme Recesvintori utziz.

1503. Sevillako Kontratazio Etxea sortu zen, Mundu Zaharra eta Mundu Berriaren artean sortutako merkataritza guztia antolatu eta kontrolatzeko xedean.

1722. Luis I.a Borboikoa, gero Luis I.a Espainiakoa izango zena, Luisa Isabel Orleanskoarekin ezkondu zen, Frantzia eta Espainiaren arteko harremanak sendotzeko. Luis handik bi urtera hil zen.

1785. Frantzisko Xabier Munibe Peñafloridako kondea, Euskalerriaren Adiskideen Elkartearen sortzailea, hil zen (j. 1729).

1920. Federico Fellini, italiar zinema zuzendaria eta 2 Oscar bereganatu zituena, jaio zen (h. 1993).

1929. Leon Trotski iraultzailea SESBtik Turkiara erbesteratu zuten.

1942. Bigarren Mundu Gerra: Berlindik gertu dagoen Wannseen, Wannseeko Bilera egiten ari ziren eta han bildu ziren buruzagi naziek juduen arazorako Azken Konponbidea erabaki zuten.

1944. Bigarren Mundu Gerra: Britainiar abiazioak 2.000 tona bonba jaurti zituen Berlin gainean.

1946. David Lynch, estatubatuar zinemagilea, jaio zen.

1956. AEBetan espainiar lehen trena (Talgo) hasi zen zirkulatzen Chicago eta Peoria artean.

1960. Nafarroako Unibertsitatea sortu zen, Opus Deik bultzatua.

1961. AEBetan, John Fitzgerald Kennedy 35. presidente egin zuten.

1980. Jimmy Carterrek, AEBetako presidenteak, Moskuko Olinpiar Jokoak bertan behera uzteko eskatu zuen, SESBek ez bazuen Afganistanetik 4 astetan alde egiten.

1981. Ronald Reagan Ameriketako Estatu Batuetako presidente izendatu zuten, Jimmy Carter ordezkatuz.

1993. Audrey Hepburn, belgiar artista eta 1953an Vacaciones en Roma filman egindako lanagatik Oscarra lortu zuena, hil zen (j. 1929).

2001. George Walker Bushek bigarren aldiz hartu zuen AEBetako presidente kargua, 43. presidentea izan zelarik.

2006. Patxi Altuna euskaltzaina hil zen (j. 1927).

2006. Donostiako Tanborradan lehen aldiz  hartu zuten parte emakumeek.

2009. Barack Obama, Ameriketako Estatu Batuetako historiako lehen presidente afroamerikarrrak, kargua hartu  zuen.

Filed under: Urtarrila ]]> http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/20/urtarrilaren-20a/feed/ 0 koroirastorza http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/19/urtarrilaren-19a/ http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/19/urtarrilaren-19a/#comments Wed, 18 Jan 2012 23:01:38 +0000 koroirastorza http://efemerideak.wordpress.com/?p=108 ]]>

1736. James Watt, matematikari eta ingeniari eskoziarra, jaio zen (h. 1819).

1798. Auguste Comte filosofo frantziarra jaio zen (h. 1857).

1809. Edgar Allan Poe, amerikar idazle eta poeta, jaio zen (j. 1849).

1813. Henry Bessemer, britainiar injinerua eta Bessemer prozesuaren patentea egin zuena, jaio zen (h. 1898).

1829. Johann Wolfgang von Goetheren Fausto estreinatu zen.

1839. Paul Cézanne, frantziar margolaria, jaio zen (h. 1906).

1865. Pierre-Joseph Proudhon, frantziar idazle eta teoriko politiko anarkista, hil zen (j. 1809).

1924. Euskal Unibertsitatea ukatu zuen Espainiako Erregeak.

1930. Tippi Hedren, estatubatuar aktorea, jaio zen.

1943. Janis Joplin, amerikar kantaria, jaio zen (h. 1970).

1966. Indira Gandhi Indiako lehen ministra aukeratu zuten.

1969. Pragan (Txekoslovakia), Jan Palach ikaslea hil zen San Wentzeslao enparantzan bere burua erre eta handik 3 egunetara. 1968an SESBek egindako inbasioaren kontrako protesta egiten ari zen eta askatasun eza salatzen. Bere hiletek ere istilu larriak eragin zituzten.

1983.  Bolivian, poliziak Klaus Barbie kriminal nazia atxilotu zuen.

1986. Enrique Tierno Galván, espainiar politiko eta katedratikoa eta 1979tik 1986 arteko Madrileko alkatea, hil zen (j. 1918).

1997. 30 urteren ostean, Yasser Arafat Hebronera itzuli zen, eta Israelek kontrolatutako Gazako azken hiriaren askatzea ospatu zuen.

Filed under: Urtarrila ]]> http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/19/urtarrilaren-19a/feed/ 0 koroirastorza http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/18/urtarrilaren-18a/ http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/18/urtarrilaren-18a/#comments Tue, 17 Jan 2012 23:01:09 +0000 koroirastorza http://efemerideak.wordpress.com/?p=106 ]]>

1535. Francisco Pizarro espainiarrak Lima hiria sortu zuen Perun.

1689. Montesquieu jaio zen (h. 1755).

1778. James Cook britainiarrak Hawaii uharteak aurkitu zituen, Sandwich Uharteak izena emanez.

1819. Karlos IV.a, Espainiako erregea, hil zen (j. 1748).

1871. Otto von Bismarck kantzilerrak Gilem I.a, Prusiako errege izatetik, Alemaniako kaiser aldarrikatu zuen.

1890. Amadeo I.a Espainiako Erregea hil zen (j. 1845).

1896. X-izpi makina erakutsi zen jendaurrean lehen aldiz.

1915. Pancho Villak bere burua Mexikoko presidente egin zuen.

1915. Santiago Carrillo, politikari espainiarra, jaio zen.

1943. Alemaniako armadak Londres airez bonbardatu zuen.

1945. Armada Gorriak Budapesteko ghettoa hautsi zuen.

1947. Takeshi Kitano, Japoniako aktore eta zuzendaria, jaio zen.

1958. Editorial Brugueraren “Pulgarcito”ren 1.394. alean, Francisco Ibañezen pertsonaia ezagunak argitaratu ziren: Mortadelo eta Filemon.

1971. Manuel Delgado Villegas, el Arropieroren azken asasinaketa eta ondorengo atxiloketa. 7 hilketa probatu ziren, baina berak 48 konfesatu zituen. 22 bat, behintzat, oso litekeena da bereak izatea.

1977. Ikurrina legeztatu zuten Hego Euskal Herrian diktaduraren ondoren.

1977. Legionaria bakteria aurkitu zuten.

1982. Poliziak Julio Iglesias Puga askatu zuen, 23 ETAk bahituta eman ondoren.

2008. Bobby Fischer, xake jokalaria, hil zen (j. 1943).

Filed under: Urtarrila ]]> http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/18/urtarrilaren-18a/feed/ 0 koroirastorza http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/17/urtarrilaren-17a/ http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/17/urtarrilaren-17a/#comments Mon, 16 Jan 2012 23:01:47 +0000 koroirastorza http://efemerideak.wordpress.com/?p=104 ]]>

K. a. 49. Julio Zesarrek Rubicon ibaia gurutzatu zuen, gerra zibila piztuz.

1600. Pedro Calderón de la Barca, espainiar dramaturgoa, jaio zen Madrilen (h. 1681).

1706. Benjamin Franklin, politikari, zientzialari eta asmatzaile estatubatuarra, jaio zen (h. 1790).

1793. Konbentzio Frantsesak, boto bakar batez, Luis XVI.a Frantziakoa erregearen heriotza-zigorra erabaki zuen.

1819. Simon Bolibarrek Kolonbiako errepublika aldarrikatu zuen.

1899. Al Capone, Ameriketako Estatu Batuetako gangsterra, jaio zen (h. 1947).

1927. Fritz Lang austriarraren Metropolis filma kaleratu zen, garaiko film mutu garestiena.

1932. Karmele Rotaetxe, hizkuntzalari eta soziolinguista bilbotarra, jaio zen.

1939. Alemania Naziak odontologo, albaitari eta farmazeutiko juduen lana debekatu zuen.

1943. Nikola Tesla asmatzailea hil zen (j. 1856).

1945. Sobietarrek Varsovia nazien eskuetatik indarrez hartu zuten.

1961. Patrice Lumumba Kongoko Errepublika Demokratikoko lehen ministroa hil zuten (j. 1925).

1966. Bi abioi estatubatuarrek talka egin zioten elkarri. 4 bonba atomiko erori ziren, horietatik 3 Palomaresetik gertu eta bestea Almeria inguruan.

1976. ETAk Manuel Vergara Jiménez goardia zibila erail zuen Ordizian.

1982. Julio Iglesias Puga ginekologoa, Julio Iglesiasen aita, liberatu zuten. ETAk bahituta zeukan aurreko abenduaren 29az gero.

1995. Japonia: 7,2º Richter eskalako lurrikara batek, 5.500 hildako utzi zituen.

1996. ETAk Jose Antonio Ortega Lara bahitu zuen.

2002. Camilo Jose Cela idazle espainiar eta 1989ko Literaturako Nobel Sariduna hil zen (j.1916).

2008. Bobby Fischer xakelaria hil zen (j. 1943).

2009. Eroski euskal kooperatiba munduko handiena izango da, 52.000 kooperatibista baino gehiagorekin.

Filed under: Urtarrila ]]> http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/17/urtarrilaren-17a/feed/ 0 koroirastorza http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/16/urtarrilaren-16a/ http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/16/urtarrilaren-16a/#comments Sun, 15 Jan 2012 23:01:24 +0000 koroirastorza http://efemerideak.wordpress.com/?p=102 ]]>

929. Abderraman III.ak Kordobako kalifa egin zuen bere burua. Kordobako emirra zen 912az gero eta orain Kordobako kalifa izango da (929-961).

1547. Errusia: Ivan IV.a Errusiakoa, Izugarria deiturikoa, tsar egin zen.

1556. Karlos I.ak bere seme Filipe II.a Espainiakoari utzi zion Gaztela eta Aragoiko koroa.

1605. Kixotearen lehen edizioa argitaratu zuten Madrilen.

1707. Eskoziako Erresumako parlamentuak Ingalaterrarekin batzea erabaki zuen eta estatu berri bat sortu zen: Britainia Handia. Batasunak ez zuen Eskoziako berezko sistema legal edo judizialaren aldaketarik suposatu eta, orduz gero,  Gales, Ingalaterra eta Ipar Irlandakotik ezberdina da, nazioarteko zuzenbidean erakunde juridiko ezberdintzat onartu eta hartzen delarik.

1791. Jandarmeria sortu zen Frantzian.

1795. Frantziak Herbehereak indarrez hartu zituen.

1809. Espainia: Napoleonen armada frantsesak britainiar armada garaitu zuen A Coruñan.

1826. Juan Crisostomo Arriaga konposatzaile bilbotarra hil zen (j. 1806).

1906. Maroko: Algeciraseko Konferentzia hasi zen Marokoren etorkizuna erabakitzeko asmoz. Espainia, Frantzia, Alemania eta Erresuma Batuak hartu zuten parte.

1920. Ameriketako Estatu Batuetan Lege lehorra jarri zen martxan.

1932. Dian Fossey, estatubatuar zoologa estadounidense jaio zen (h. 1985).

1969. Jan Palach ikasleak bere buruari su eman zion Pragako San Wentzeslao enparantzan, sobietar okupazio eta askatasun gabezia salatu nahian.

1974. Kate Moss jaio zen.

1991. AEBetako George W. Bushek Golkoko Gerratea hasteko agindua eman zuen, Iraki eraso eginez. Basamortuko Ekaitza deituriko operazioa gauzatu zuen eta Bagdad bonbardatu.

2003. Columbia espazio anezka atmosferatik irtetera zihoala, objektu batek talka egin zion, 13 egun geroago lurreratzean ontziaren suntsitzea eragingo zuena.

2005. Adriana Iliescu, 66 urteko emakume errumaniarrak ume bat izan zuen. Historian ume bat izaten emakumerik zaharrena.

Filed under: Urtarrila ]]> http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/16/urtarrilaren-16a/feed/ 0 koroirastorza http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/15/urtarrilaren-15a/ http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/15/urtarrilaren-15a/#comments Sat, 14 Jan 2012 23:01:51 +0000 koroirastorza http://efemerideak.wordpress.com/?p=100 ]]>

1519. Vasco Núñez de Balboa, espainiar esploratzailea, hil zen (j. 1475). Ozeano Barea aurkitu zuen lehen europarra izan zen.

1724. Luis I.a Espainiako errege egin zuten. Urte bereko urriaren 31n hilko zen errege gaztea eta koroa berriro aitaren eskuetara itzuli zen, Filipe V.a Espainiakoarenera.

1759. Britainiar museoa inauguratu zuten Londresen.

1902.  Sebastian Matxinbarrena, Donostiako alkateak, soka-muturra debekatu zuen.

1906. Aristoteles Onassis, Greziako armadore eta multimilionarioa, jaio zen (h. 1975).

1810. Andaluzian, Josef Bonaparte eta bere 80.000 soldaduz osatutako armada Sierra Morenara iritsi zen, okupazioa hasteko asmoz.

1911. Euskal Herriaren alde aldizkaria sortu zen, sortzaile eta arduradun nagusia Gregorio Mujika zena.

1919. Berlinen, Freikorps taldeak  Rosa Luxemburg eta Karl Liebknecht, iraultzaile eta teorialari alemaniarrak, Alemaniako Alderdi Sozialdemokratako erradikalenen liderrak I. Mundu Gerra garaian, eta Espartakisten Ligaren sortzaile, asasinatu zituen.

1929. Martin Luther King politikari estatubatuarra eta Nobel Saria 1964an, jaio zen (h. 1968).

1936. Espainian Herri Fronte baterako ituna sinatu zuten errepublikarrak, sozialistak eta komunistak. Alderdi horrek irabaziko ditu urte bereko hauteskundeak.

1938. Espainiako Gerra Zibilean, Bartzelona bonbardatu zuten.

1939. Frankistek Tarragona hartu zuten.

1941. Erroman, Alfontso XIII.ak Espainiako tronuan zituen eskubideei uko egin zien, bere seme Joani, Asturiaseko printzeari, utziz.

1947. Los Angeleseko Leimert parkean (Kalifornia) oinezko batek Elizabeth Shorten torturatutako hilotza aurkitu zuen. Dalia Beltza izena eman zitzaion.

1951. Alemanian, Ilse Kochi, Buchenwaldeko kontzentrazio-esparruko komandantearen emazteari, biziarteko kartzela eman zioten. Buchenwaldeko Zakurra deitzen zioten.

1958. Pottokiak lehen aldiz argitaratu ziren, Belgikako Spirou aldizkarian.

1990. Zaragozako Flying diskotekan 43 pertsona hil ziren sute batean itota.

1993.  Campsa monopolio ezerezean geratu zen eta petrolioa liberalizatu zen Espainian.

1994. Federica Montseny, lider anarkista eta Espainiako Bigarren Errepublikako ministroa izan zena, hil zen (j. 1905).

2001. Wikipediaren lehen bertsioa, ingelesezkoa, interneten zabaltzeari ekin zitzaion.

2012. Manuel Fraga Iribarne politikari, diplomatiko, idazle eta agintari espainiarra hil zen (2012).

Filed under: Urtarrila ]]> http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/15/urtarrilaren-15a/feed/ 0 koroirastorza http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/14/urtarrilaren-14a/ http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/14/urtarrilaren-14a/#comments Fri, 13 Jan 2012 23:01:28 +0000 koroirastorza http://efemerideak.wordpress.com/?p=98 ]]>

1503. Sevillan Indietako Kontratazio Etxea sortu zuten. Amerikarekin eginiko inportazio eta esportazio gaiak jasotzen zituzten bertan.

1690. Klarinetea asmatu zuten Nurembergen

1696. Salemeko sorginei eginiko epaiketen epaileek han eginiko erruak aitortu zituzten.

1809. Espainia eta Ingalaterrak Napoleonen aurka batera egiteko ituna egin zuten.

1858. Napoleon III.a eta Eugenia enperatriza operara zihozen Parisen atentatua egin zienean. Ez zitzaien ezer gertatu.

1875. Alfontso XII.a Madrilera iritsi zen tronua hartzeko asmoz.

1883. Nina Ricci, italiar jatorriko frantses modista francesa, jaio zen (h. 1970).

1887. Argentinako Aconcagua mendia igo zuten lehenengoz. Mathias Zurbriggen suitzarra izan zen lortu zuen.

1920. Txomin Agirre idazle eta elizgizona (j. 1864).

1925. Yukio Mishima, japoniar idazlea, jaio zen (h. 1970).

1957. Humprey Bogarthil zen (j. 1899).

1990. Simpsondarren lehen atala eskaini zen telebistan.

2004. Georgiako bandera, Bost Gurutzeko bandera izenekoa, ofizialki berrezarri zen 500 urteko etenaldiaren ostean.

2012. Jose Luis Alvarez Enparantza Txillardegi donostiar hizkuntzalari, idazle eta politikaria hil zen (j. 1929).

Filed under: Urtarrila ]]> http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/14/urtarrilaren-14a/feed/ 0 koroirastorza http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/13/urtarrilaren-13a/ http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/13/urtarrilaren-13a/#comments Thu, 12 Jan 2012 23:01:48 +0000 koroirastorza http://efemerideak.wordpress.com/?p=96 ]]>

1558. Ingalaterran Isabel I.a koroatu zuten.

1750. Madrilgo Ituna sinatu zuten, Tordesillasekoa ezerezean utziz.

1759. Lisboan hainbat noble hil zituzten, Portugalgo Jose I.aren aurkako atentatuan parte hartu zutelakoan.

1785. Xabier Munibe Peñafloridako kondea, Euskalerriaren Adiskideen Elkartearen sortzailea, hil zen (j. 1723).

1854. Anthony Fossek eskusoinuaren patentea lortu zuen.

1888. Alexander Graham Bellek National Geographic Society sortu zuen. National Geographic aldizkaria kaleratzen hasi ziren.

1915. Lurrikara batek Italiako Avezzano hiria suntsitu zuen eta 30.000 hildako eragin zituen.

1941. James Joyce idazle irlandarra hil zen (j.1882).

1941. Pasqual Maragall, Kataluniako politikaria, jaio zen.

1969. Beatles taldeak Yellow Submarine albuma azaldu zuten.

1970. Marco Pantani txirrindulari italiarra jaio zen (h.2004).

2000. Joan Paulo II.ak Donostiako gotzain-ohiaren, Jose Maria Setien, ukapena onartu zuen.

Filed under: Urtarrila ]]> http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/13/urtarrilaren-13a/feed/ 0 koroirastorza http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/12/urtarrilaren-12a/ http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/12/urtarrilaren-12a/#comments Wed, 11 Jan 2012 23:01:23 +0000 koroirastorza http://efemerideak.wordpress.com/?p=94 ]]>

1610. Andaluziako moriskoak bidaltzea dekretatu zuten.

1628. Charles Perrault, frantses ipuin idazlea, Erpurutxo, Txanogorritxu edo Loti Ederra idatzi zituena, jaio zen (h. 1703).

1790. Pirinio Atlantikoetako departamentu sortu zuten, Ipar Euskal Herria eta Biarno batuz.

1816. Frantziako gobernuaren lege batek Napoleon Bonaparteren familia osoa desherriratu zuen.

1869.  Bilboko Arenalean izugarrizko uholdeak izan ziren.

1893. Hermann Göring jaio zen Rosenheimen. Politikari eta militar alemaniarra izan zen, Hitlerren ordezkaria eta Luftwafferen komandante gorena izandakoa (h. 1946).

1893. Alfred Rosenberg, politiko estonioa eta buruzagi nazia jaio zen Tallinnen (h. 1946).

1923.  ‘Time’, estatubatuar aldizkariaren lehen zenbakia atera zen.

1924. Eduardo Txillida eskultore donostiarra jaio zen (h. 2002).

1933. Casas Viejaseko (Cadiz, Andaluzia, Espainia) altxamendu anarkista zapuztuko zuten tropa errepublikarrek (Bezperan hasita zegoen).

1960. Egiptoko Asuango urtegiko presa eraikitzen hasi ziren.

1976. Agatha Christie idazle britainiarra hil zen (j. 1890).

1991. Alfontso Gerra Espainiako lehendakariordeak bere dimisioa aurkeztu zuen.

1998. Ramon Sampedro tetraplegikoak bere buruaz beste egin zuen.

Filed under: Urtarrila ]]> http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/12/urtarrilaren-12a/feed/ 0 koroirastorza http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/11/urtarrilaren-11/ http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/11/urtarrilaren-11/#comments Tue, 10 Jan 2012 23:01:59 +0000 koroirastorza http://efemerideak.wordpress.com/?p=92 ]]>

811. Euskaldunek Karlomagnoren armada azpiratu zuten Altabizkar mendietan.

1842. William James, estatubatuar filosofo eta psikologoa jaio zen (h. 1910).

1875. Alfontso XII.a Valentziako portura iritsi zen, Bartzelonatik, eta Madrilerantz abiatu zen Espainiako tronua okupatzeko xedez.

1913. Tibetek independentzia lortu zuen.

1922. Lehen aldiz intsulina eman zitzaion diabetea zuen gizaki bati, Toronton.

1933. Casas Viejasko gertakariak izan ziren, anarkisten altxamendua Azañaren errepresio gogorra jasan zuena.

1946. Albaniako Errepublika sortu zen.

2003. Ipar Koreak Tratado de No Proliferación Nuclear delakoa eta Energia Atomaikoaren Nazioarteko Erakundea abandonatu zuen, baina energia nuklearra helburu baketsuetako bakarrik erabiliko zuela ziurtatu zuen.

2008. Edmund Hillary, Everestera Tenzing Norgayekin igo zen lehenengo alpinista, hil zen (j. 1919).

2009. Munduko Likidoturiko gas naturala garraiatzen duen gasontzirik handiena, Mozah, Bilboko portura etorri zen bere lehen bidaian.

Filed under: Urtarrila ]]> http://efemerideak.wordpress.com/2012/01/11/urtarrilaren-11/feed/ 0 koroirastorza